پتوز اکتسابی در بزرگسالان — علل، تشخیص و درمان

وقتی پلک بالا در بزرگسالی کم‌کم پایین می‌آید، معمولاً علتش با پتوز مادرزادی فرق دارد. شایع‌ترین شکل پتوز در بزرگسالان، پتوز آپونوروتیک است: عضله‌ی بالابرنده‌ی پلک (لواتور) سالم است، اما زردپی آن — یعنی جایی که عضله به صفحه‌ی تارسال پلک می‌چسبد — با گذشت زمان شل یا جدا می‌شود.

چرا در بزرگسالی اتفاق می‌افتد؟

عوامل شناخته‌شده‌ای که در متون تخصصی به آن‌ها اشاره می‌شود:

• افزایش سن — شایع‌ترین زمینه؛ کشسانی بافت با سن کم می‌شود.
• مالش مکرر چشم — در آلرژی فصلی یا خشکی مزمن چشم.
• استفاده‌ی طولانی‌مدت از لنز تماسی، به‌ویژه لنزهای سخت.
• سابقه‌ی جراحی چشم مانند آب مروارید، به علت کشیده شدن پلک حین عمل.
• تورم مکرر پلک یا ضربه.

در پتوز آپونوروتیک معمولاً حرکت پلک خوب است — یعنی وقتی به بالا و پایین نگاه می‌کنید پلک همراهی می‌کند — و همین نکته آن را از پتوز مادرزادی که عضله ضعیف است جدا می‌کند. این تفاوت تعیین‌کننده‌ی روش جراحی است.

چه علائمی دارد؟

• پایین آمدن تدریجی لبه‌ی پلک، گاهی یک طرف بیشتر از طرف دیگر
• محدود شدن میدان دید بالا؛ بسیاری می‌گویند «برای دیدن باید سرم را عقب بگیرم»
• بالا رفتن ناخودآگاه ابرو برای جبران، که به خستگی پیشانی و سردرد منجر می‌شود
• عمیق‌تر شدن چین پلک بالا
• احساس سنگینی پلک در انتهای روز

چه زمانی جراحی مطرح می‌شود؟

وقتی افتادگی روی میدان دید اثر گذاشته باشد، یا وقتی تفاوت دو پلک برای فرد آزاردهنده باشد. تصمیم فقط با معاینه‌ی حضوری گرفته می‌شود: پزشک میزان افتادگی، عملکرد عضله‌ی لواتور، وضعیت ابرو و خشکی چشم را اندازه‌گیری می‌کند.

در پتوز آپونوروتیک چون عملکرد عضله خوب است، معمولاً روش‌هایی مطرح می‌شود که همان زردپی شل‌شده را دوباره در جای درست ثابت می‌کنند. انتخاب دقیق روش با جراح است. درباره‌ی لواتور رزکشن بیشتر بخوانید.

پتوز آپونوروتیک با بلفاروپلاستی یکی نیست

این دو زیاد با هم اشتباه گرفته می‌شوند و اشتباه گرفتن‌شان نتیجه‌ی عمل را خراب می‌کند:

• بلفاروپلاستی پوست و چربی اضافه‌ی پلک را برمی‌دارد. اگر مشکل اصلی افتادگی لبه‌ی پلک باشد، برداشتن پوست آن را حل نمی‌کند.
• جراحی پتوز موقعیت خود لبه‌ی پلک را اصلاح می‌کند.

در برخی افراد هر دو مشکل با هم وجود دارد. تشخیص اینکه کدام یک — یا هر دو — لازم است، بخش اصلی ارزیابی پیش از عمل است.

نکته‌ی مهم درباره‌ی خشکی چشم

پلک نقش پخش کردن اشک روی سطح چشم را دارد. اگر پیش از عمل خشکی چشم داشته باشید، ممکن است پس از جراحی موقتاً بدتر شود. به همین دلیل بررسی وضعیت اشک بخشی از ارزیابی است و در برخی موارد پزشک ابتدا خشکی چشم را درمان می‌کند.

مانند هر جراحی دیگری، این عمل هم بدون ریسک نیست؛ عدم تقارن، اصلاح کمتر یا بیشتر از حد و تغییر در بسته شدن کامل پلک از مواردی است که باید پیش از تصمیم با جراح مطرح شود. هیچ جراحی نمی‌تواند نتیجه‌ی عمل را تضمین کند.